उत्तम आचार्य
कन्चनरुप , १८ असार ।
प्रकृतिको अनुपम सिर्जना र आध्यात्मिक रहस्यले भरिएको एउटा यस्तो फूल, जो मध्यरातमा मात्र फक्रन्छ र बिहान नहुँदै ओइलाएर जान्छ। हिन्दु धर्ममा सृष्टिकर्ता भगवान ब्रह्माको आसन र देवभूमिको प्रतीक मानिने यो दिव्य फूल हो— ब्रह्मकमल। नेपाल तथा भारतका उच्च हिमाली भेगहरूमा मात्र पाइने यो फूल आफ्नो अलौकिक सौन्दर्य, धार्मिक आस्था र औषधीय गुणका कारण संसारभर प्रख्यात छ।
धार्मिक तथा आध्यात्मिक महिमा
हिन्दु शास्त्रहरूमा ब्रह्मकमललाई ‘देवताहरूको फूल’ भनिएको छ। पौराणिक मान्यता अनुसार यसको नाम सृष्टिकर्ता भगवान ब्रह्माको नामबाट राखिएको हो। केदारनाथ, बद्रीनाथ जस्ता पावन तीर्थस्थलहरूमा भगवान शिव र विष्णुलाई यो फूल अर्पण गर्नाले विशेष पुण्य प्राप्त हुने जनविश्वास छ।
यो फूल मध्यरातमा मात्र फुल्ने भएकाले यसको फक्रँदो रूप देख्न पाउनुलाई ठूलो सौभाग्य मानिन्छ। घरमा ब्रह्मकमल फुल्नुलाई सुख, शान्ति र समृद्धिको सूचक मानिन्छ भने यसले घरको वास्तु दोष निवारण गर्ने धार्मिक विश्वास समेत रहेको छ।
अद्वितीय प्राकृतिक विशेषता
वनस्पति शास्त्रका अनुसार यसलाई साउसुरिया ओबभ्यालाटा (Saussurea obvallata) भनिन्छ। यो फूल समुद्री सतहदेखि ३ हजार ५ सय देखि ५ हजार मिटरसम्मको कठोर हिमाली जलवायुमा मात्र प्राकृतिक रूपमा उम्रन्छ।
यसको विशेषता यो हो कि यो वर्षमा एक पटक मात्र, त्यो पनि साउनदेखि भदौ महिनाको बीचमा फुल्छ। कतिपयले यसलाई “एक रातको पाहुना” पनि भन्छन्, किनकि मध्यरातमा पूर्ण रूपमा फक्रिएपछि बिहानको पहिलो किरणसँगै यो ओइलाउन थाल्छ।
बहुमूल्य औषधीय गुण
धार्मिक महत्त्व मात्र नभई ब्रह्मकमल आयुर्वेदिक र हिमाली चिकित्सा पद्धति (सोवा रिग्पा) मा एक अचुक औषधिका रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ।
यसको रस मूत्रसम्बन्धी समस्या र मिर्गौलाको पत्थरीको उपचारमा सहयोगी मानिन्छ।
हाडजोर्नीको दुखाइ (बाथ) र कलेजो सम्बन्धी रोग निको पार्न यसको प्रयोग गरिन्छ।
यसमा पाइने एन्टिअक्सिडेन्ट तत्वले प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन मद्दत गर्छ।
भ्रम र यथार्थ
अचेल धेरैले आफ्नो घरको गमलामा सजिलै फुल्ने र राति मात्र फक्रने एउटा सेतो फूललाई ब्रह्मकमल भन्ने गर्छन्। तर, वास्तवमा त्यो क्याक्टस (Cactus) प्रजातिको ‘नाइट ब्लुमिङ सेरियस’ फूल हो। सक्कली ब्रह्मकमल केवल चिसो हिमाली चट्टान र बुट्यानहरूमा मात्र पाइन्छ, जसको संरक्षण गर्नु आजको आवश्यकता बनेको छ। प्रकृतिको यो अनुपम उपहार र आस्थाको केन्द्र ब्रह्मकमल साँच्चिकै धर्तीको एक अद्भुत सिर्जना हो।
